Dziedziczenie długów – jak odrzucić spadek lub przyjąć go bezpiecznie

Wielu zadłużonym osobom sen z oczu spędza problem pozostawienia długów swoim bliskim. Obawa ta jest w pełni uzasadniona, zwłaszcza że do niedawna polskie prawo w tej kwestii było bezlitosne. Jednak kluczowa zmiana w przepisach, która weszła w życie w 2015 roku, wprowadziła ważny mechanizm chroniący spadkobierców. Niestety, duży procent społeczeństwa wciąż żyje w nieświadomości starych, niekorzystnych zasad, co może prowadzić do tragedii finansowych.

Ten artykuł wyjaśni Ci, jak wyglądają aktualne zasady dziedziczenia długów, jak bezpiecznie przeprowadzić ten proces i jak uchronić się przed najgroźniejszymi pułapkami, o których nie powie Ci żaden bank.

Spadek z długami: na czym polega fundamentalna zmiana w prawie?

Z przepisami dotyczącymi dziedziczenia długów jest tak, że wielu ma zakorzenione stereotypy na zasadzie „gdzieś kiedyś słyszałem”. Warto odnotować, że przepisy prawa zmieniają się i stereotypy sprzed ćwierćwiecza, choć zakorzenione silnie, mogą być zgubne. Dlatego warto sprawdzić, co było kiedyś, ale dziś już jest reliktem. I jak dziś wygląda dziedziczenie długów.

Kiedyś: domyślne przyjęcie wprost. Dziś: przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza

To najważniejsza informacja, jaką musisz znać. Przed październikiem 2015 roku, jeśli spadkobierca w ciągu 6 miesięcy od dowiedzenia się o spadku nie złożył żadnego oświadczenia, automatycznie przyjmował spadek wprost. Oznaczało to, że odpowiadał za wszystkie długi zmarłego całym swoim majątkiem, nawet jeśli przekraczały one wartość odziedziczonych aktywów.

Po nowelizacji art. 1015 Kodeksu Cywilnego, zasada ta została odwrócona o 180 stopni. Obecnie, brak oświadczenia spadkobiercy w terminie sześciu miesięcy jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Ta zmiana to postawa chroniąca nieświadomych spadkobierców przed finansową katastrofą.

Trzy drogi dla spadkobiercy – Twoje opcje w ciągu 6 miesięcy

Od momentu, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania do spadku (najczęściej od dnia śmierci spadkodawcy lub dnia dowiedzenia się o istnieniu testamentu), masz 6 miesięcy na podjęcie jednej z trzech decyzji.

Opcja 1 (najbezpieczniejsza): Odrzucenie spadku

Jeśli wiesz lub podejrzewasz, że długi znacznie przewyższają wartość majątku, możesz całkowicie odrzucić spadek. W takiej sytuacji jesteś traktowany tak, jakbyś nie dożył otwarcia spadku. Nie dziedziczysz ani majątku, ani długów. Prawo do spadku przechodzi na kolejne osoby w linii dziedziczenia (np. Twoje dzieci).

Opcja 2 (domyślna i bezpieczna): Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza

Jeśli nie złożysz żadnego oświadczenia, automatycznie odziedziczysz spadek w tej formie. Oznacza to, że Twoja odpowiedzialność za długi zmarłego jest ograniczona do wartości odziedziczonego majątku. Mówiąc prościej: w najgorszym wypadku „wyjdziesz na zero”. Wierzyciele będą mogli zająć tylko to, co odziedziczyłeś, ale nigdy nie będą mogli sięgnąć po Twój prywatny majątek.

Opcja 3 (najbardziej ryzykowna): Przyjęcie spadku wprost

Na tę opcję decydujesz się, składając specjalne oświadczenie. Ma ona sens tylko wtedy, gdy masz 100% pewności, że majątek spadkowy znacznie przewyższa ewentualne długi. W tej formie odpowiadasz za długi zmarłego bez żadnych ograniczeń, całym swoim obecnym i przyszłym majątkiem.

Jak odrzucić spadek z długami? [instrukcja krok po kroku]

Jeśli jesteś pewien, że chcesz uniknąć dziedziczenia, musisz działać w określony sposób.

1. Sprawdź, czy mieścisz się w terminie 6 miesięcy. To kluczowy i nieprzekraczalny termin.
2. Masz dwie ścieżki: złożenie oświadczenia w sądzie rejonowym lub w kancelarii notarialnej. Wybór zależy od Twojej sytuacji. U notariusza: jest to opcja szybsza i tańsza dla jednej osoby. Maksymalna opłata (taksa notarialna) za sporządzenie takiego aktu wynosi 50 zł + VAT (czyli 61,50 zł brutto). Całą sprawę załatwiasz podczas jednej wizyty. W sądzie: jest to opcja wolniejsza i pozornie droższa, ponieważ opłata sądowa od wniosku o odebranie oświadczenia wynosi 100 zł. Jednak ta opłata jest stała za jeden wniosek, który może objąć kilka osób składających oświadczenie jednocześnie (np. rodzic i dwoje dzieci). W takiej sytuacji koszt na osobę staje się niższy niż u notariusza, który pobiera opłatę od każdej osoby z osobna.
3. Przygotuj niezbędne dokumenty. Kluczowy jest odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy. Notariusz lub sąd poinformują Cię o pozostałych wymaganych danych (Twój PESEL, dane zmarłego, informacja o innych znanych spadkobiercach).
4. Złóż oświadczenie o odrzuceniu spadku. Pamiętaj, że jest ono nieodwołalne. Po jego złożeniu Twoja droga ze spadkiem formalnie się kończy.

Pułapka ubezpieczenia na życie przy kredycie – dlaczego nie chroni przed długami?

Wielu spadkobierców świadomie przyjmuje spadek, wiedząc, iż w jego skład wchodzą długi, opierając się na przekonaniu, że kredyt był „ubezpieczony na wypadek śmierci”. To jest pułapka, w którą wpaść można łatwo i na własne życzenie.

Abstrahując od warunków samego ubezpieczenia, które pełne jest wyłączeń i „drobnych druczków”, główny problem leży gdzie indziej. Otóż, każde ubezpieczenie jest ważne tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy umowa kredytowa nie została zerwana. Lub też (w wielu przypadkach) wygasa na skutek nawet pojedynczego spóźnienia. W przypadku problemów ze spłatą za życia kredytobiorcy i wypowiedzenia przez bank umowy, dochodzi do automatycznego wygaśnięcia polisy ubezpieczeniowej. Zmarły często nawet o tym nie wiedział.

Nieświadomi tego spadkobiercy przyjmują spadek, wysyłają do banku akt zgonu i są przekonani, że problem jest rozwiązany. Nic bardziej błędnego. Ubezpieczyciel odmawia wypłaty, a bank, w całkowitej zgodzie z prawem, zaczyna dochodzić swoich roszczeń bezpośrednio od spadkobierców, którzy właśnie przyjęli spadek.

Spadek po rodzicach a długi dzieci – co z dziedziczeniem przez małoletnich?

Gdy odrzucasz spadek po swoich rodzicach, prawo do niego przechodzi na Twoje dzieci. Ponieważ osoby małoletnie nie mają pełnej zdolności do czynności prawnych, nie mogą same odrzucić spadku. W ich imieniu muszą zrobić to rodzice. Co ważne, taka czynność jest traktowana jako przekraczająca zwykły zarząd majątkiem dziecka. Oznacza to, że aby odrzucić spadek w imieniu dziecka, musisz najpierw uzyskać zgodę sądu opiekuńczego. Należy złożyć wniosek do sądu i uprawdopodobnić, że odrzucenie spadku (z powodu długów) jest w najlepszym interesie dziecka. Dopiero z prawomocnym postanowieniem sądu można udać się do notariusza w celu złożenia oświadczenia w imieniu małoletniego.

Co zrobić, gdy nie znamy pełnego obrazu finansów zmarłego?

Ta niewiedza uniemożliwia podjęcie decyzji. Dlatego warto zadbać o zdobycie jak największej dawki wiedzy na temat finansów zmarłego.

1. Rozmowa z rodziną: klucz do uniknięcia katastrofy

Przede wszystkim nie należy ukrywać swoich długów przed najbliższymi. Wiele starszych osób skrzętnie skrywa swoje problemy, głównie ze wstydu przed dziećmi, które do samego końca nie mają pojęcia o realnym stanie finansów rodzica. Szczera rozmowa jest najlepszym sposobem na uniknięcie puszki Pandory po śmierci.

2. Weryfikacja w BIK: jak pobrać raport BIK osoby zmarłej?

Jeśli spadkodawca nie miał zwyczaju otwarcie mówić o swoich finansach, na szczęście nie działasz po omacku. Jako spadkobierca masz prawo sprawdzić historię kredytową zmarłego. Procedura ta jest opisana na stronach Biura Informacji Kredytowej i wymaga przedstawienia dokumentów potwierdzających Twoje prawo do spadku (np. postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia), ale pozwala na uzyskanie pełnego obrazu sytuacji, zanim podejmiesz ostateczną decyzję.

Jeśli potrzebujesz instrukcji, jak sprawdzić raport BIK osoby zmarłej, znajdziesz ją po kliknięciu w link.

3. Przejrzenie korespondencji

Wbrew pozorom korespondencja to kopalnia wiedzy na temat finansów osoby zmarłej. Wezwania do zapłaty, monity pozwolą się zorientować, czy zmarły posiada aktywne kredyty w trakcie spłaty czy np. stare, niespłacone długi.